Pomiar hałasu – normy, zasady i akredytacja

Co właściwie mierzy się podczas pomiaru hałasu?

Samo wskazanie liczby decybeli nie wystarczy, aby stwierdzić, czy hałas jest zgodny z wymaganiami prawa. Znaczenie ma nie tylko poziom dźwięku, ale także sposób, miejsce i czas wykonania pomiaru.

W polskich przepisach stosuje się m.in. wskaźniki:

• LAeqD – równoważny poziom dźwięku A dla pory dnia,

• LAeqN – równoważny poziom dźwięku A dla pory nocy,

• LDWN – długookresowy średni poziom dźwięku obejmujący dzień, wieczór i noc,

• LN – długookresowy średni poziom dźwięku dla pory nocy.

Wskaźniki LAeqD i LAeqN są wykorzystywane m.in. przy kontroli warunków korzystania ze środowiska w odniesieniu do jednej doby. Zgodnie z informacjami GIOŚ pora dnia trwa od 6:00 do 22:00, a pora nocy od 22:00 do 6:00.

Dlatego pojedynczy odczyt, np. 55 dB, niewiele mówi bez informacji o tym, gdzie, kiedy i w jakich warunkach został wykonany.

Czy pomiar aplikacją w telefonie wystarczy?

Aplikacja może być przydatna do orientacyjnego sprawdzenia, czy w danym miejscu zrobiło się głośniej. Nie zastępuje jednak profesjonalnego badania wykonywanego według określonej metodyki.

Przy prawidłowym pomiarze bierze się pod uwagę m.in.:

• zastosowaną aparaturę,

• wzorcowanie urządzeń,

• lokalizację mikrofonu,

• czas pomiaru,

• sposób pracy źródła,

• warunki atmosferyczne,

• hałas tła,

• niepewność wyniku.

Pomiar orientacyjny i pomiar służący do oceny zgodności z przepisami to więc dwie różne rzeczy.

Jakie są dopuszczalne poziomy hałasu?

Nie istnieje jedna uniwersalna norma hałasu obowiązująca wszędzie. Dopuszczalne wartości zależą od rodzaju źródła oraz sposobu zagospodarowania terenu.

Przepisy wyróżniają m.in.:

• tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej,

• zabudowę wielorodzinną,

• tereny mieszkaniowo-usługowe,

• tereny związane z pobytem dzieci i młodzieży,

• szpitale i domy pomocy społecznej,

• tereny rekreacyjno-wypoczynkowe,

• tereny uzdrowiskowe.

Dla hałasu pochodzącego z pozostałych obiektów i działalności będących jego źródłem dopuszczalny poziom na terenach zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej wynosi 50 dB w dzień i 40 dB w nocy.

Dla terenów zabudowy wielorodzinnej, zagrodowej, mieszkaniowo-usługowej czy rekreacyjno-wypoczynkowej wartości wynoszą odpowiednio 55 dB i 45 dB.

Inne limity obowiązują dla hałasu drogowego i kolejowego. Dlatego przed interpretacją wyników trzeba najpierw ustalić, z jakim źródłem hałasu mamy do czynienia i jaki teren podlega ochronie.

Dlaczego czas pomiaru jest tak ważny?

Przepisy określają również tzw. czas odniesienia.

Dla dróg i linii kolejowych:

• LAeqD odnosi się do 16 godzin dnia,

• LAeqN odnosi się do 8 godzin nocy.

W przypadku innych obiektów i działalności zasady są inne. Poziom dzienny odnosi się do 8 najmniej korzystnych kolejnych godzin dnia, a nocny do 1 najmniej korzystnej godziny nocy.

To ważne, ponieważ nie zawsze interesuje nas średni hałas z całej doby. W określonych sytuacjach kluczowy jest okres, w którym źródło oddziałuje najbardziej niekorzystnie.

Jak wygląda profesjonalny pomiar hałasu?

Referencyjna metodyka okresowych pomiarów hałasu pochodzącego z instalacji lub urządzeń została określona w rozporządzeniu Ministra Klimatu i Środowiska z 7 września 2021 r.

Przed badaniem trzeba ustalić m.in.:

• jakie źródło będzie oceniane,

• gdzie znajdują się tereny chronione akustycznie,

• w jakich warunkach pracują urządzenia,

• gdzie umieścić punkty pomiarowe,

• jakie inne dźwięki występują w otoczeniu.

Znaczenie ma także aparatura. Wymagane w metodyce przyrządy i wzorce powinny posiadać świadectwa wzorcowania nie starsze niż 24 miesiące.

Czy hałas można mierzyć przy każdej pogodzie?

Warunki pogodowe wpływają na rozchodzenie się dźwięku, dlatego metodyka określa granice, w których mogą być prowadzone pomiary.

Obejmują one m.in.:

• temperaturę od -10°C do 50°C,

• wilgotność od 25% do 90%,

• średnią prędkość wiatru do 5 m/s,

• ciśnienie od 900 do 1100 hPa.

Jeżeli producent urządzenia pomiarowego określa bardziej restrykcyjne warunki użytkowania, należy stosować właśnie je.

Czym jest tło akustyczne?

Miernik rejestruje nie tylko interesujące nas źródło. Może wychwycić także samochody, samoloty, sąsiednie instalacje czy inne dźwięki otoczenia.

Dlatego profesjonalny pomiar uwzględnia tło akustyczne, czyli dźwięki niepochodzące od badanego zakładu, instalacji lub urządzenia.

W zależności od sytuacji tło można określić:

• przy wyłączonym źródle,

• w porównywalnym punkcie,

• według procedury pozwalającej oddzielić wpływ badanego źródła od pozostałych dźwięków.

Bez tego można błędnie przypisać badanemu zakładowi hałas, którego w rzeczywistości nie powoduje.

Kiedy potrzebny jest pomiar hałasu z akredytacją?

Akredytacja ma szczególne znaczenie, gdy badanie wykonywane jest w związku z obowiązkiem wynikającym z przepisów ochrony środowiska.

Art. 147a Prawa ochrony środowiska wymaga, aby wskazane w ustawie obowiązkowe pomiary wykonywało akredytowane laboratorium lub – w przewidzianych przypadkach – odpowiednia certyfikowana jednostka badawcza.

Ważne jest przy tym nie tylko posiadanie akredytacji, lecz także jej zakres. Powinien on obejmować konkretny rodzaj wykonywanego badania.

Jeżeli wynik ma być wykorzystany np. przy realizacji obowiązków środowiskowych, warto zlecić pomiar hałasu z akredytacją doświadczonej firmie.

Kiedy sam pomiar nie wystarczy?

Pomiar pokazuje sytuację, która występuje w określonym miejscu i czasie. Nie pozwoli jednak zmierzyć źródła, które jeszcze nie istnieje.

Przy planowaniu nowej inwestycji lub modernizacji potrzebne mogą być m.in.:

• modelowanie propagacji dźwięku,

• analiza przyszłego oddziaływania,

• lokalizacja głównych źródeł hałasu,

• ocena skuteczności ekranów lub obudów,

• dobór sposobów ograniczenia emisji.

Takimi zagadnieniami zajmuje się szerzej rozumiana akustyka środowiskowa, łącząca pomiary, analizy i obliczenia pozwalające ocenić wpływ hałasu na otoczenie.

Dlaczego hałas warto traktować poważnie?

Hałas to nie tylko kwestia formalnych limitów. WHO wskazuje hałas środowiskowy jako istotny problem zdrowia publicznego.

W analizach dotyczących wpływu hałasu uwzględniane są m.in.:

• zaburzenia snu,

• dokuczliwość hałasu,

• skutki sercowo-naczyniowe,

• skutki metaboliczne.

Warto jednak pamiętać, że zalecenia zdrowotne WHO nie są tym samym co dopuszczalne poziomy hałasu określone w polskim prawie. Przy formalnej ocenie źródła stosuje się właściwe krajowe przepisy i odpowiednie wskaźniki.